Senha: Ok
http://193.137.34.158/meirinhos/accessus/martinus_bracarensis
© 2026 José Meirinhos
Página actualizada a 02-03-2026
Página impressa a 14-03-2026

Martinho de Braga

 

José Franscico Meirinhos

S. Martinho de Braga

 

1. Martinho de Braga e a sua época

 

Data

Martinho

Acontecimentos

409

 

Início das invasões bárbaras da Península Ibérica e do declínio da influência romana

420

 

Os Suevos esbelecem-se na Galécia

450

 

Episódica conversão dos suevos ao catolicismo com o rei Requiario

c. 510 / 520

natural da Panónia (na actual Hungria) ?

 

c. 550

Chega à Galécia (provindo do Oriente ?). Funda o Mosteiro de Dume, do qual foi primeiro Abade e onde terá funcionado um grupo de tradutores dos textos gregos que havia trazido consigo ou feito trazer. Empreende uma renovação da vida monástica, de inspiração oriental.

Conversão de Carrarico, rei dos Suevos

c. 556

Bispo de Dume

Carrarico funda a diocese de Dume

c. 558/9 a 561

 

Ariamiro, rei dos suevos.

561

Participa no primeiro concílio de Braga. Desde esta altura intervém na reorganização da igreja sueva: fixação das paróquias e divisão da Galécia em dois sínodos (centrados em Lugo e Braga). Combate heresias (v.g. o priscialianismo) e superstições populares

 

c. 561 a 570

 

Teodomiro, rei dos suevos.

569 ou 570

Bispo metropolita de Braga, sucedendo a Lucrécio

 

570 a 583

 

Miro, rei dos suevos

570-seg.

Compõe obras de iniciação moral:

  Pro repellenda jactantia,

  De superbia,

  Exhortatio humilitatis,

  Formula vitae honestae (c. 572),

  De ira (c. 570)

e de conteúdo pastoral e eclesiológico:

  De correctione rusticorum (c. 573),

  De trina mersione (c. 577)

 

572

Preside ao segundo concílio de Braga

 

579

Morre em Braga (talvez a 20 de Março, dia em que se celebra a sua festa)

 

585

 

Leovigildo, rei dos visigodos, incorpora a monarquia sueva no reino visigótico.

589

 

Recaredo, rei dos visigodos, converte-se ao cristianismo.

 

Obras de Martinho de Braga

 

 Opúsculos

De correctione rusticorum (Patrologia Latina vol. Suppl..IV, col. 1395-1403)

De ira (Patrologia Latina: vol. LXXII, col. 41-48)

De trina mersione (Patrologia Latina  vol. Suppl..IV, col. 1393-1395)

Formula vitae honestae (Patrologia Latina: vol. LXXII, col. 21-28 

Pro repellenda jactantia (Patrologia Latina: vol. LXXII, col. 32-36)
De superbia (Patrologia Latina: vol. LXXII, col. 36-38)
Exhortatio humilitatis (Patrologia Latina: vol. LXXII, col. 39-42)

 

Poemas. Epitáfio

In Basilicam

In Refectorio

Epitaphium

 

Traduções. Compilações

Epistolae (perdidas, mas referidas por Isidoro de Sevilha)

Aegiptiorum patrum sententiae (Patrologia Latina vol. LXXIV, col. 381-394)

Capitula ex orientalium patrum synodis / Capitula Martini

Canones Martini (Concílios de Braga de 561 e 572)

 

Obras apócrifas e pseudo-martinianas

Libellus de moribus (Patrologia Latina: vol. LXXII, col. 29-32)

De copia verborum

De paupertate

De Pascha (Patrologia Latina: vol. LXXII, col. 48-52)

De remedis fortuitorum

 

2. Bibliografia

 

I. Edições e traduções

 

Edição crítica

 

Barlow, Cl. W. (ed.): Martini Episcopi Bracarensis Opera Omnia (Papers and monographs of the American Academy in Rome, 12) Yale University Press, New Haven 1950.

 

Outras edições

 

Flórez, Enrique: S. Martini Dumiensis et Bracarensis Episcopi Opera, in España Sagrada, vol. 15 (pp. 375-451), Madrid 1877.

Brandão, C.: Vida e opúsculos de S. Martinho Bracarense, Tipografia da Academia Real das Ciências, Lisboa 1803 (inclui o texto latino e trad. portuguesa)

Migne, J.-P.: Opera Omnia, in Patrologia Latina: vol. LXXII, pp. 21-28 (Formula vitae honestae), 29-32 (De moribus), 32-36 (Pro repellenda jactantia), 36-38 (De superbia), 39-42 (Exhortatio humilitatis), 41-48 (De ira), 48-52 (De Pascha); vol. LXXIV, 381-394 (Aegiptiorum patrum sententiae); vol. Supp.IV, 1393-1395 (De trina mersione), 1395-1403 (De correctione rusticorum).

 

Traduções completas

 

inglesa: Barlow, Cl. W.: Iberian Fathers I: Martin of Braga, Paschasius of Dimium, Leander of Seville, Tha Catolica University of America Press, Washington 1992.

portuguesas: ver: Brandão, C. Vida e opúsculos...

?- Obras de S. Martinho Bracarense (trad. de C. Brandão revista por J. Velozo), i Bracara Augusta 39 (1995) 61-110

castelhana: Martin de Braga, Obras completas, versión y notas Ursicino Dominguez del Val (Corpus patristicum hispanum) Fundación Universitária Española, Madrid 1990.

 

 

II. Estudos

 

N.B.: Muitos dos estudos aqui referenciados apresentam informação pouco criteriosa sobre a vida e obras de Martinho e hoje muito desactualizada. Assinalam-se com * os estudos mais actualizados e consistentes.

 

Bibliografia

 

Sousa, Pio G. Alves de Patrologia galaico-lusitana, Universidade Católica editora, Lisboa 2001, pp. 85-127.

 

Estudos

 

* Alberto, Paulo Farmhouse: "Séneca e Martinho de Braga: Alguns fantasmas de uma recepção”, Euphrosyne 21 (1993) 105-139.

* Alberto, Paulo Farmhouse: O “De ira” de Martinho de Braga. Estudo, edição crítica, tradução e comentário, in Mediaevalia. Textos e estudos 4 (1993).

* Colish, Marcia L.: The Stoic Tradition From Antiquity to the Early Middle Ages. vol. II: Stoicism in Christian Latin Thought Trough the Sixth Century, E. J. Brill, Leiden 1985 (reimp. 1990) pp. 297-302.

Costa, Avelino de Jesus da: S. Martinho de Dume (XIV centenário da sua chegada à Península), Braga 1950.

* Diaz y Diaz, M.C.: “Martin de Braga (saint)”, in Dictionnaire de Spiritualité, vol. X, fasc. 64 (col. 678-680), Beauchesne, Paris 1977.

* Fontán. Antonio: “Martín de Braga, un testigo de la tradición clásica y cristiana”, Anuario de estudios medievales 9 (1974-79) 331-341.

Freire, José Geraldes, «Martino di Braga. Vita. Opere. Azione monastica», Dizionario degli istituti di perfezione, vol. 5, col. 1029-1034, Ed. paoline, Roma, 1978.

Martins, Mário: Correntes de filosofia religiosa em Braga (séculos IV-VII), (col. Filosofia), Livraria Tavares Martins, Porto 1950 (cfr. cap. viii, pp. 215-286).

Soares, Luís Ribeiro: A linhagem cultural de S. Martinho de Dume. I: Fundamentos, Lisboa 1963; reed.: Idem, A linhagem cultural de S. Martinho de Dume e outros estudos dumienses, (Temas portugueses) Imprensa Nacional Casa da Moeda, Lisboa 1997.

Tavares, Severiano: “O senequismo de S. Martinho de Dume”, Revista Portuguesa de Filosofia 6 (1950) 381-387.

Velozo, F.J.: S. Martinho de Dume, o Apóstolo dos Suevos, Lisboa 1942.

 

 

II. De correctione rusticorum

Edições e traduções

Martin of Braga Opera Omnia. Ed. Claude W. Barlow (Papers and monographs of the American Academy in Rome 12) New Haven 1950, pp. 159-203 [latim].

Martinho de Dume «Texto sobre crendices, ontem», trad. de Manuel Justino Maciel. in Arquivo Histórico Dominicano Português,  IV/2 (1989) 309-320 [tradução].

Martino di Braga Contro le superstizioni - Cathechesi al popolo. De correctione rusticorum. A cura di Mario Naldini. Biblioteca Patristica 19. Nardini editore. Firenze 1991  [latim e tradução ital.].

* Martinho de Braga: Instrução pastoral sobre superstições populares. De correctione rusticorum, ed. trad. e coment. Aires Augusto Nascimento, colab. Maria João V. Branco, (Medievalia 11) Lisboa, Cosmos 1997  [latim e tradução].

São Martinho de Dume: Opúsculos morais, introd. e trad. Maria de Lourdes Sirgado Ganho — L.M.V. Bernardo — A.B. Ferreira — R.J.G. Sousa (Pensamento português), INCM, Lisboa 1998, pp. 92-111 [latim e tradução].

 

Bibliografia secundária

Cfr. a introd. de A.A. Nascimento

Meirinhos, J. "Martinho de Braga e a compreensão da natureza na alta Idade Média (séc. VI)?: símbolos da fé contra a idolatria dos rústicos", in Meirinhos, J. F. (2007). Estudos de filosofia medieval?: autores e temas portugueses. Porto Alegre?: EST Edições, pp. 13-27. https://discovery.up.pt/permalink/351PUCS_INST/1tp52t8/alma990007763870108801 

 

II. 2. Sobre a Formula vitae honestae

Barbosa, Arnaldo de Miranda: “O senequismo dos opúsculos morais de S. Martinho Dumiense”, Bracara Augusta 4-5 (1954) 259-271.

Barlow, Cl. W.: The Text Tradition of the Formula viate honestae of St. Martin of Braga, Washington 1935.

Bickel, Ernst: “Die Schrift des Martinus von Bracara Formula Vitae Honestae”, Rheinisches Museum 60 (1905) 505-550.

Boaventura, Fortunato de S.: Martinho de Braga. Formula vitae honestae, Modena 1836.

Fontán. Antonio: “La tradición de las obras morales de Martín de Braga”, Bolletín de la Universidad de Granada 91 (1951, 73-86.

Haselbach, H. (ed.).: La “Formula vitae honestae” de Martin de Brga (pseudo-Sénèque) traduite et glosée par Jean Courtecuisse, Berna 1975.

Liefooghe, A.: “Les idées morales de saint Martin de Braga”, Mélanges de science religieuse 11 (1954) 133-146.

Lopéz, Fernández: “Comentario a “Formula vitae honestae””, Bracara Augusta 8 (1957) 314-327.

Marco, M. de: “Per la storia dela fortuna del “Formula vitae honestae””, Aevum 34 (1960) 571-572.

Martins, Mário: “A “Formula vitae honestae” em Jean Courtecuisse e Cristina de Pisano”, Revista Portuguesa de Filosofia 12 (1956) 126-137.

Martins, Mário: “A tradução da “General Estoria” e da “Formula vitae honestae”, em português”, in Idem, Estudos de literatura medieval, Livraria Cruz, Braga 1956, pp. 93-104 (cfr. pp. 100-104).

Martins, Mário: “A “Formula vitae honestae” de S. Martinho de Dume em dísticos latinos”, Revista Portuguesa de Filosofia 20 (1964) 214-221.

Sousa, Manuel Ferreira de: “A filosofia moral de S. Martinho de Dume em Antologias senequistas”, Revista Portuguesa de Filosofia 36 (1980) 20-49.

 

© 2026 José Meirinhos. Página actualizada a 02-03-2026
Desenvolvido por